Διαβάστε-δείτε την εισήγηση του ομ. καθηγητή Δικαίου Κοινωνικής Ασφάλισης της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ και συντονιστή της Μονάδας Κοινωνικής Ασφάλισης του Ερευνητικού Εργαστηρίου Κοινωνικής Διοίκησης του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, Άγγελου Στεργίου, στην ημερίδα που διοργάνωσε το Ταμείο, την Πέμπτη, 10 Σεπτεμβρίου 2026, στο χώρο της 90ης ΔΕΘ:
Καλησπέρα σας κι ευχαριστώ για την τιμητική πρόσκληση.
Από πέρσι είμαστε καλύτερα. Υπάρχει προοπτική να σώσουμε το Ταμείο. χάρις στο άρθρο 42 ν. 5316/2026. Δεν έχουμε απλώς μια αναβολή, αλλά μια μόνιμη λύση. Δεν εστιάζουμε στο πώς αλλά στο αποτέλεσμα.
Προκαταρκτικά να πω ότι το Ταμείο στηρίχθηκε στο διάλογο. Στη δημοκρατία προέχει η πειθώ. Κι αυτό ακολούθησε η Διοίκησή του. Εναντιώθηκε με επιχειρήματα.
Καρπός της προσπάθειας, αυτό το βιβλίο. Ως διευθυντής δεν θα δεχόμουν κάτι λιγότερο από άρτια επιστημονικό. Απόλυτα τεκμηριωμένο. Με συμβολές που προβάλλουν το δίκαιο αγώνα της Διοίκησης.
Να προστρέξω σε μια φράση του κ. Κονιδάρη από τον πρόλογο: Το ΤΑΥΦΕ δεν είναι η ιστορία μιας διοίκησης, η ιστορία ενός προσώπου, αλλά μια συλλογική παρακαταθήκη.
Το Ταμείο αντέδρασε απέναντι στο ν. 5078/2023 γιατί απειλήθηκε ο θεμέλιος λίθος του, η υποχρεωτικότητα. Δεν αρνήθηκε να ακολουθήσει τους εποπτικούς κανόνες.
Η υποχρεωτικότητα δεν είναι καταναγκασμός, αλλά διατήρηση των δεσμών. Εκπορεύεται από το Σύνταγμα
Το ΤΑΥΦΕ ανήκει στον πρώτο δημόσιο πυλώνα
Ας θυμίσουμε κάποια πορίσματα του βιβλίου.
ΤΟ ΑΙΟΛΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΤΟΥ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ
Η υποχρεωτική υπαγωγή στην ασφάλιση του ΤΑΥΦΕ αποτελεί εγγύηση βιωσιμότητας του Ταμείου και κατ’ επέκταση είναι μηχανισμός πλήρους προστασίας των δικαιωμάτων των ασφαλισμένων του.
Το ΤΑΥΦΕ δεν είναι απλό πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου.
Έχει ιδιότυπο διφυή χαρακτήρα, νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου.
Με την μεταβολή του ν. 3029/02 δεν δημιουργήθηκε «εκ του μηδενός» ένα κοινό ΝΠΙΔ/ σωματείο, αλλά ένα διφυές νομικό πρόσωπο που διέπεται κι από νομοθετικούς κανόνες προς εξυπηρέτηση κοινωνικοασφαλιστικών σκοπών.
Τα Ταμεία του άρθρου 6, παρ. 20 ν. 3029/2002 στηρίζονται περισσότερο στο νομοθέτη και λιγότερο στη βούληση των ασφαλισμένων. Όπως ορθά έχει επισημανθεί, τα ταμεία αυτά μόνο τυπικά αποτελούν σωματεία.
Η μεταβολή του ΤΑΥΦΕ από νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου σε νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, δεν είναι δυνατόν, κατά λογική και νομική αναγκαιότητα, να μεταβάλλει το δημόσιο σκοπό που εξυπηρετεί.
Λόγω του «οιονεί» δημόσιου χαρακτήρα της, η ασφάλιση στο ΤΑΥΦΕ δεν μπορεί να καταστεί προαιρετική. Το γεγονός ότι το εν λόγω Ταμείο εξομοιώνεται με ασφάλιση σε δημόσιο φορέα κοινωνικής ασφάλισης έχει ως συνέπεια να εφαρμόζεται το άρθρο 22, παρ. 5 του Συντ., όπως αυτό ερμηνεύεται από το Ανώτατο Ακυρωτικό.
Η ασφάλιση στο ΤΑΥΦΕ, ως καθ’ υποκατάσταση δημόσια ασφάλιση, δεν μπορεί να μετατραπεί σε προαιρετική και γι’ αυτό η διάταξη του άρθρου 98, παρ. 1 ν. 5078/2023 εμφανίζεται, κατ’ αρχήν, ως αντισυνταγματική.
Η νέα παρ. 1Α που προστέθηκε στο 98 με το άρθρο 42 ν. 5316/2026, είναι εκείνη που μετριάζει την αντισυνταγματικότητα, αφού επιτρέπει στο Ταμείο να αποδείξει το σχεδόν αυτονόητο, ότι δηλαδή χωρίς την αποδοχή του υποχρεωτικού χαρακτήρα δεν μπορεί να προβεί στη βέλτιστη προστασία των ασφαλισμένων του.
Με σειρά διατάξεων το θεσμικό πλαίσιο των εν λόγω ταμείων που προέρχονται εκ μετατροπής από ΝΠΔΔ, οργανώθηκε με αυστηρούς κανόνες που αφορούν τόσο το οικονομικό τους σύστημα, όσο και τους κανόνες επένδυσης των αποθεματικών τους (ν. 5078/2023, Οδηγία ΕΕ 2016/2341).
Εδώ, ο ρόλος του κράτους συνίσταται στη δημιουργία ενός κατάλληλου θεσμικού πλαισίου που στοχεύει στην προστασία των δικαιωμάτων των ασφαλισμένων.
Η ασφάλιση σε αυτό δεν θα μπορούσε να είναι προαιρετική λόγω του δημόσιου ρόλου που έχει αναλάβει το εν λόγω Ταμείο στο σύστημα μας. Το ανωτέρω μόρφωμα (εκ μετατροπής Ταμείο) εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον (το κοινό καλό) εμπίπτοντας στην έννοια της διοίκησης υπό λειτουργική έννοια. Το ΣτΕ προσέδωσε στην έννοια του ασφαλιστικού φορέα και μια λειτουργική διάσταση, χωρίς ωστόσο να εγκαταλείψει καθαρά και την προηγούμενη οργανική προσέγγιση.
Ειδικότερα, κατά το Ανώτατο Ακυρωτικό, σημασία δεν έχει μόνο η νομική φύση του οργανισμού ως ΝΠΔΔ, αλλά και το γεγονός ότι ενεργεί κατά νόμο ως οργανισμός κοινωνικής ασφάλισης.
Ο προαιρετικός χαρακτήρας της ασφάλισης θα απειλούσε ανεπίτρεπτα τη βιωσιμότητα του ΤΑΥΦΕ και κατ’ επέκταση την εκπλήρωση του σκοπού του. Το άρθρο 22, παρ. 5 Συντ. που εφαρμόζεται στην περίπτωση της καθ’ υποκατάσταση δημόσιας κοινωνικής ασφάλισης του ΤΑΥΦΕ, εμβάλλει τον υποχρεωτικό χαρακτήρα τόσο για την πραγμάτωση του σκοπού του Ταμείου, όσο και για τη διατήρηση της βιωσιμότητάς του. Με την εξασφάλιση δε της βιωσιμότητας του Ταμείου καθίσταται δυνατή η προστασία των δικαιωμάτων των ασφαλισμένων του Ταμείου. Η υποχρεωτική υπαγωγή στο ΤΑΥΦΕ αποτελεί όχι μόνο αναγκαίο όρο για τη βέλτιστη προστασία των ασφαλισμένων (άρθρο 42 ν. 5316/2026), αλλά και χαρακτηριστικό του Ταμείου που προκύπτει, κατά τη νομολογία του ΣτΕ, από το ίδιο το Σύνταγμα.
Η νομολογία των Ανωτάτων Δικαστηρίων υπέρ της υποχρεωτικότητας των «εκ μετατροπής» Αλληλοβοηθητικών Ταμείων της παρ. 20 του άρθρου 6 ν. 3029/2002.
Κατά την απόφαση Α.Π. 1479/2021, το ΤΑΠΕΤΕ (ένα εκ των μετατροπής αλληλοβοηθητικών Ταμείων) «… δεν έχει τον χαρακτήρα σωματείου, έτσι ώστε να τυγχάνει εφαρμογής η διάταξη του άρθρου 101 του ΑΚ, αλλά είναι ν.π.ι.δ. που συστάθηκε με βάση την ειδική διάταξη του άρθρου 6 παρ. 20 ν. 3029/2002 και τα όσα προβλέπονται σε αυτή, αφετέρου δε, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 6 παρ. 20 του ν. 3029/2002, την αποφασιστική αρμοδιότητα για το ζήτημα της αναδρομικής μεταβολής του τρόπου υπολογισμού της εφάπαξ παροχής που χορηγεί το εναγόμενο, είχαν οι παραπάνω αναγραφόμενοι συναρμόδιοι Υπουργοί, ενώ η επικαλούμενη απόφαση του διοικητικού συμβουλίου του εναγόμενου είχε απλώς γνωμοδοτικό χαρακτήρα και ως τέτοια δεν υπόκειται στην ακυρωτική αγωγή του άρθρου 101 ΑΚ, …». Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι σε μια παρόμοια περίπτωση, ο Α.Π. δεν αντιμετωπίζει την κατηγορία αυτή των Ταμείων ως κοινά σωματεία, αλλά ως ΝΠΙΔ που έχουν περιβληθεί ένα δημόσιο μανδύα, εξυπηρετώντας το δημόσιο συμφέρον (κοινωνική ασφάλιση).
Ακόμη, σε πρόσφατη απόφασή του, επιλαμβανόμενο ενός Ταμείου του άρθρου 6, παρ. 20 ν. 3029/2002, το ΣτΕ Α1733/2024 αποφάνθηκε ότι «Η απόφαση περί επένδυσης των εισφορών των ασφαλισμένων σε κινητές αξίες και ακίνητα δεν συνιστά εκδήλωση πλήρους διαχειριστικής ελευθερίας του ΤΑΠΕΤΕ, το οποίο, μολονότι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, αποτελεί φορέα υποχρεωτικής κοινωνικής ασφάλισης· αντιθέτως, αποσκοπεί στην προστασία, ενόψει της διαπιστούμενης μεταβολής των οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών, του ασφαλιστικού κεφαλαίου από πληθωριστικούς και συναφείς κινδύνους που συνεπάγονται την απομείωση της αξίας του και επηρεάζουν, κατ’ επέκταση, τη βιωσιμότητα του φορέα, συνιστάμενη στη δυνατότητά του να εκπληρώνει στο διηνεκές και με ίδιους, καταρχήν, πόρους, δηλ. χωρίς κρατική χρηματοδότηση, τον θαλπόμενο στο Σύνταγμα καταστατικό του σκοπό, δηλαδή τη χορήγηση (δημοσίου δικαίου) εφάπαξ κοινωνικοασφαλιστικών παροχών».
Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.
