Διαβάστε-δείτε τη συνοπτική παρουσίαση από τον κ. Γαβριήλ Αμίτση, Καθηγητή Δικαίου Κοινωνικής Ασφάλειας, Διευθυντή του Ερευνητικού Εργαστηρίου Κοινωνικής Διοίκησης (ΕΕΚΔ) του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (ΠαΔΑ), των εξαιρετικά αποκαλυπτικών αποτελεσμάτων της συνεργασίας του Πανεπιστημίου με το ΤΑΥΦΕ, την οποία έκανε στην ετήσια τακτική Γενική Συνέλευση του ΤΑΥΦΕ, που πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία την Κυριακή, 15 Μαρτίου 2026, στο ξενοδοχείο Divani Caravel:
Καλησπέρα και από μένα σε όλους και σε όλες. Προφανώς και στους ασφαλισμένους ταμείου που παρακολουθούν online τη σημερινή Γενική Συνέλευση. Θα ήθελα να ξεκινήσω μεταφέροντας το χαιρετισμό του Πρυτάνεως στου Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, του Παναγιώτη Καλδή.
Και όπως ανέφερε ο κύριος Σιάχος, μιας και το ΤΑΥΦΕ έχει προχωρήσει στη σύναψη ενός εμβληματικού μνημονίου συνεργασίας με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, σήμερα θα σας παρουσιάσω πολύ συνοπτικά τα μέχρι τώρα αποτελέσματα αυτής της συνεργασίας και προφανώς θα κάνω και μία μικρή αναφορά στη μελέτη που παρουσιάστηκε πρόσφατα ως προς θέματα που αφορούν κυρίως τα δικαιώματα των ασφαλισμένων του Ταμείου.
Ξεκινάω τη σύντομη παρέμβασή μου με μία επιχειρησιακή διόρθωση στον κύριο Σιάχο.
Η συζήτηση για την Κοινωνική Ασφάλιση μπορεί να μην είναι δημοφιλής στην Ελλάδα, αλλά αποτελεί σε παγκόσμιο επίπεδο ένα από τα βασικότερα διακυβεύματα τόσο του πολιτικού όσο και του θεσμικού διαλόγου. Αυτό γιατί γίνεται. Όλα τα συνταξιοδοτικά συστήματα, ακόμα και των πλέον ανεπτυγμένων κρατών, αντιμετωπίζουν μία τρομακτική πρόκληση: Την πρόκληση της δημογραφικής γήρανσης.
Αυτό τι σημαίνει. Όλοι οι διεθνείς οργανισμοί, όλες οι εθνικές κυβερνήσεις και σε αρκετές χώρες οι πλέον ισχυροί εργοδότες, έχουν εγκαινιάσει εδώ και πέντε τουλάχιστον χρόνια το διάλογο για τη μεταρρύθμιση των συστημάτων συνταξιοδοτικής προστασίας, που δεν αφορά προφανώς μόνο τον πρώτο πυλώνα της δημόσιας υποχρεωτικής Κοινωνικής Ασφάλισης αλλά και τον δεύτερο, την επαγγελματική ασφάλιση, αλλά και τον τρίτο.
Η συζήτηση αυτή για διάφορους λόγους δεν έχει ξεκινήσει στην Ελλάδα ακόμα. Επομένως, είναι πολύ ενδιαφέρον το ΤΑΥΦΕ ως ένας γνήσιος φορέας του πρώτου πυλώνα συνταξιοδοτικής προστασίας, άρα της δημόσιας υποχρεωτικής Κοινωνικής Ασφάλισης έχει εγκαινιάσει μια συνεργασία με πανεπιστημιακά ιδρύματα ακριβώς για να αναδείξει ακόμα και την ανάγκη συζήτησης του θέματος αυτού στην ελληνική δημόσια σκηνή.
Άρα ξεκινάω με κάτι αυτονόητο. Το ΠαΔΑ ως εκπρόσωπος της ακαδημαϊκής κοινότητας και ένα πανεπιστήμιο που έχει επενδύσει πολύ σε κοινωνικά θέματα και το ΤΑΥΦΕ αποφάσισαν να συνεργαστούν, ακριβώς για να αναδείξουν τα πλεονεκτήματα της δημόσιας συζήτησης για τις επιπτώσεις της δημογραφικής γήρανσης στα συστήματα συνταξιοδοτικής προστασίας.
Το σχετικό μνημόνιο υπογράφηκε σε ανύποπτη στιγμή, τον Ιούλιο του 2024, και ήδη έχει προχωρήσει ως προς την υλοποίησή του σε μία σειρά πρωτοβουλιών, που θα παρουσιάσω πολύ συνοπτικά σήμερα.
Στο επίπεδο του Πανεπιστημίου το μνημόνιο υποστηρίζεται από το Ερευνητικό Εργαστήριο Κοινωνικής Διοίκησης, το οποίο έχω την τιμή να διευθύνω και το οποίο αυτή τη στιγμή αποτελεί τη μεγαλύτερη ερευνητική μονάδα σε θέματα κοινωνικής πολιτικής στην ελληνική πανεπιστημιακή σκηνή.
Πώς ξεκίνησε η συνεργασία μεταξύ ΤΑΥΦΕ και ΠαΔΑ για να μην μείνει κενό γράμμα. Εγκαινιάστηκε με την εξέταση ενός θέματος που αποτελεί τη νούμερο 1 προτεραιότητα για του ΤΑΥΦΕ και που έχει να κάνει με την επίδραση συγκεκριμένων διατάξεων του νόμου 5078/2023 στη βιωσιμότητα και στο θεσμικό προφίλ του Ταμείου. Τι κάναμε σε αυτή την πρώτη δράση.
Εξετάσαμε με διεπιστημονικό τρόπο αν συγκεκριμένες διατάξεις αυτού του νόμου είναι συμβατές α) με το ελληνικό Σύνταγμα, το οποίο συζητείται πολύ τα τελευταία χρόνια ενόψει και της επικείμενης διαδικασίας αναθεώρησης και β) με το θεσμικό κεκτημένο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πεδίο της συνταξιοδοτικής προστασίας.
Τα αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά. Τεκμηριώθηκε θεωρούμε με διεπιστημονική επάρκεια και πληρότητα ότι ο νόμος δημιουργεί σημαντικά ζητήματα συμβατότητας ως προς το ΤΑΥΦΕ, τόσο με το ελληνικό Σύνταγμα όσο κυρίως με το θεσμικό κεκτημένο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η μελέτη αυτή παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το Μάρτιο του 2025 και εκ νέου στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, το Σεπτέμβριο του 2025, προσελκύοντας το ενδιαφέρον και των ΜΜΕ στην Ελλάδα.
Η εξέλιξη της συνεργασίας διεύρυνε το πεδίο της έρευνας και επισήλθε σε ένα πεδίο που συνήθως η ελληνική πολιτική σκηνή παραλείπει να συζητά.
Είναι η συμβατότητα της εθνικής νομοθεσίας με τις υποχρεώσεις που δημιουργεί η συμμετοχή της χώρας στους διεθνείς οργανισμούς. Τι εξετάσαμε σε αυτή τη δεύτερη έρευνα; Αν συγκεκριμένες διατάξεις του νόμου 5078/2023 είναι συμβατές ή παραβιάζουν το θεσμικό κεκτημένο των διεθνών οργανισμών στην Κοινωνική Ασφάλιση.
Και αυτή η έρευνα παρουσιάστηκε το Φεβρουάριο του 2026 και νομίζουμε ότι αποτελεί πλέον μια καλή πρακτική για την εξέταση οποιονδήποτε από εδώ και στο εξής νομοθετικών παρεμβάσεων που θα αφορούν το ΤΑΥΦΕ, μιας και ήδη είχαμε το Σεπτέμβριο του ‘25 μια νομοθετική παρέμβαση, η οποία φαντάζομαι θα συζητηθεί στη συνέχεια.
Ποια ήταν η αφετηρία αυτού του έργου και προφανώς είναι μια πολιτική αφετηρία. Μια πολύ απλή πρόταση: Η συμβατότητα οποιασδήποτε μεταρρύθμισης στο πεδίο των συντάξεων πρέπει να αποτελεί ή αποτελεί κρίσιμη παράμετρο τήρησης των αρχών της νομιμότητας και της διαφάνειας των πολιτικών επιλογών στο πεδίο της Κοινωνικής Ασφάλισης. Αυτό πότε έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον; Όταν το πεδίο εξέτασης αφορά χώρες όπως η Ελλάδα, που στο Σύνταγμά τους αναγνωρίζουν την υπεροχή του διεθνούς δικαίου έναντι του εθνικού.
Υιοθετήσαμε τρεις κρίσιμες παραδοχές.
Η πρώτη: ο νομοθέτης είναι υποχρεωμένος αυτή την πιστοποίηση να την διασφαλίζει σε οποιαδήποτε νομοθετική πρωτοβουλία. Θα μου πουν μιας και έχουμε και εκπροσώπους του ελληνικού Κοινοβουλίου ότι το ελληνικό Κοινοβούλιο συνήθως δεν υπεισέρχεται σε αυτά τα θέματα -είναι η προτεινόμενη διοίκηση που πρέπει να τα λύνει. Η έρευνα διευρύνει το πεδίο. Πρέπει οι βουλευτές να μπαίνουν ελεύθερα σε αυτό το οιωνοί έλεγχο, μιας και αυτοί ψηφίζουν.
Δεύτερη παραδοχή: Το ΤΑΥΦΕ. Τι είναι το ΤΑΥΦΕ; Έχετε ακούσει ήδη από την πρώτη συνεδρία ότι το ΤΑΥΦΕ αποτελεί έναν ιστορικό θεσμό του πρώτου πυλώνα της συνταξιοδοτικής προστασίας στη χώρα μας.
Είναι δημόσια υποχρεωτική Κοινωνική Ασφάλιση και οποιαδήποτε έρευνα πρέπει να ξεκινά με αυτή τη βασική θεσμική παραδοχή. Επομένως, τι δεν είναι. Δεν είναι ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης και κυρίως δεν είναι ιδιωτική ασφαλιστική κερδοσκοπική εταιρεία.
Τρίτη παραδοχή: προχώρηση η ελληνική κανονιστική διοίκηση, εν προκειμένω το αρμόδιο υπουργείο, σε αυτόν τον έλεγχο διασφάλισης συμβατότητας του νόμου με το θεσμικό κεκτημένο των διεθνών οργανισμών: Η απάντηση είναι όχι. Πώς το εντοπίσαμε αυτό; Με μία πάρα πολύ απλή ανάγνωση της αιτιολογικής έκθεσης. Στο κομμάτι όπου οι σχετικές εγκύκλιοι ζητούν από τα υπουργεία να ελέγξουν αν υπάρχει θέμα εφαρμογής του διεθνούς δικαίου, το αρμόδιο Υπουργείο έβαλε παύλες. Επομένως, δεν εξέτασε αυτή τη συμβατότητα.
Τελειώνω με τα πορίσματα της έρευνας. Πού επικεντρώθηκε η έρευνά μας; Σε δύο κρίσιμες διατάξεις του νόμου.
Η πρώτη αφορά την κατάργηση της υποχρεωτικής ασφάλισης στα εκ μετατροπής αλληλοβοηθητικά Ταμεία και επομένως τη μετάβασή τους σε καθεστώς προαιρετικότητας και η δεύτερη, είναι η θεσμοθέτηση ιδιαίτερης φορολογικής μεταχείρισης εισφορών και παροχών σε σχέση με άλλα ταμεία υποχρεωτικής επικουρικής Κοινωνικής Ασφάλισης, δημιουργώντας προφανώς διαφοροποίηση μεταξύ κατηγοριών ασφαλισμένων.
Πρώτο αποτέλεσμα: Αυτές οι δύο διατάξεις -και νομίζω ακούγεται για πρώτη φορά στη συνέλευσή σας- παραβιάζουν τις δεσμεύσεις της ελληνικής πολιτείας σε σχέση με το κεκτημένο τριών διεθνών οργανισμών οι οποίοι δεν είναι πολύ δημοφιλείς στην Ελλάδα. ΟΗΕ, Διεθνής Οργάνωσης Εργασίας, Συμβούλιο της Ευρώπης. Ποιο είναι το χαρακτηριστικό, όμως, της ελληνικής πολιτείας σε σχέση με αυτούς τους οργανισμούς; Έχει ενσωματώσει όλες τις διεθνείς συμβάσεις τους που κατοχυρώνουν το δικαίωμα στην Κοινωνική Ασφάλιση.
Ποια ήταν τα προβληματικά στοιχεία. Οι διατάξεις του νόμου, όπως βλέπετε, υποβαθμίζουν την επάρκεια και πληρότητα της ασφαλιστικής προστασίας, εισάγουν αδικαιολόγητους περιορισμούς στο δικαίωμα της Κοινωνικής Ασφάλισης, θέτουν σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα των ταμείων, καθώς η προαιρετικότητα δημιουργεί και μακροοικονομικά ζητήματα σε σχέση με την υποχρεωτικότητα και κάτι που νομίζω εμφανίζεται για πρώτη φορά, βλάπτουν τα δικαιώματα των παιδιών των ασφαλισμένων, μιας και γίνεται πολύ μεγάλη συζήτηση για το δημογραφικό, σε επαρκές επίπεδο κοινωνικής προστασίας μέσω της χρήσης των εφάπαξ παροχών που χορηγούνται στους γονείς. Αυτό δεν έχει συζητηθεί. Και μιας και γίνεται πολύς λόγος τελευταία για το Εθνικό Σχέδιο Δημογραφικής Ανάκαμψης να μία ευκαιρία που ούτε η κανονιστική διοίκηση ούτε η Βουλή εντόπισαν αυτή την απόκλιση.
Τελειώνω με τη σύναψη των παραβιάσεων. Εδώ βλέπετε τα άρθρα συγκεκριμένων διεθνών συμβάσεων που θεωρούμε ότι παραβιάζουν οι δύο κρίσιμες διατάξεις του νόμου 5078/2023. Και προφανώς βλέπετε και την περίφημη διάταξη για τα δικαιώματα των παιδιών σε κοινωνική ασφάλεια, που νομίζω πρέπει να αξιοποιηθεί και από το ΤΑΥΦΕ αλλά και από την ελληνική πολιτεία για έναν απλό λόγο. Τα παιδιά των ασφαλισμένων, επειδή δεν μπορούν να διεκδικήσουν δικαιώματα ή να ασκήσουν υποχρεώσεις, εξαρτώνται πλήρως από το εισόδημα των γονέων τους. Επομένως, κάνω την ευχή και με επίκληση των δικαιωμάτων των παιδιών των ασφαλισμένων του ΤΑΥΦΕ, το ΤΑΥΦΕ να αξιοποιήσει τα πορίσματα αυτής της μελέτης, να τα δημοσιοποιήσει στους αρμόδιους φορείς εισαγωγής ή νομοθέτησης στην Ελλάδα και να τα εντάξει στο γενικότερο επίπεδο της συνεργασίας με το ΠαΔΑ, που είναι οι επιπτώσεις της δημογραφικής κατάρρευσης της χώρας στο εισόδημα των εργαζομένων και των μελλοντικών συνταξιούχων.
Ευχαριστώ πάρα πολύ.
